Altın ayarı nedir, nasıl hesaplanır?
Ayar, bir altın alaşımının 24 eşit parçasından kaçının saf altın olduğunu gösterir. 22 ayar bir bilezikte 24 parçanın 22’si altın, 2’si ise diğer metallerdir. Saflık oranı ayarın 24’e bölünmesiyle bulunur: 22 ÷ 24 ≈ 0,916, yani %91,6. Kuyumculukta bu oran binde olarak milyem ile ifade edilir ve ürünlerin üzerindeki damgalarda da çoğunlukla bu sayılar yer alır.
| Ayar | Milyem | Saflık | Yaygın kullanım | Özellik |
|---|---|---|---|---|
| 24 ayar | 995 – 999,9 | %99,5+ | Külçe, gram altın | Çok yumuşak, takıda nadiren kullanılır |
| 22 ayar | 916 | %91,6 | Bilezik, çeyrek, yarım, tam ve Ata altın | Yüksek altın değeri, canlı sarı renk |
| 18 ayar | 750 | %75 | Pırlanta ve taşlı mücevher | Değer ile dayanıklılığın dengesi |
| 14 ayar | 585 | %58,5 | Kolye, küpe, yüzük, zincir | Sert, çizilmeye dayanıklı, günlük kullanım |
| 8 ayar | 333 | %33,3 | Ekonomik takılar | Düşük altın oranı, hafif ürünler |
Has altın ve has karşılığı
Has altın, 24 ayar saf altındır. Toptan kuyumculukta farklı ayardaki ürünler ortak bir ölçüye, yani has karşılığına çevrilerek değerlendirilir: ürünün gramı milyem değeriyle çarpılır.
Örnek: 10 gram 22 ayar bilezik → 10 × 0,916 = 9,16 gram has altın. Aynı ağırlıktaki 14 ayar bir kolye → 10 × 0,585 = 5,85 gram has altın.
İşçilik (milyem işçilik) nedir?
Takının tasarımı, üretimi ve bitirme işlemleri için eklenen bedele işçilik denir. Toptan piyasada işçilik genellikle has karşılığının üzerine eklenen milyem olarak ifade edilir. Bu nedenle aynı gram ve ayardaki iki ürünün fiyatı, modelin işçilik yoğunluğuna göre farklı olabilir. Makine üretimi zincirler ile el işçiliği yoğun, taşlı veya kalıplı modeller arasındaki fark bu yüzdendir.
Sarrafiye altınlar: çeyrek, yarım, tam ve Ata
Türkiye’de takı ve yatırım amacıyla en çok tercih edilen sarrafiye altınların tamamı 22 ayardır. Yaklaşık ağırlıkları şöyledir:
- Çeyrek altın: yaklaşık 1,75 gram
- Yarım altın: yaklaşık 3,50 gram
- Tam altın: yaklaşık 7,02 gram
- Ata (Cumhuriyet) altını: yaklaşık 7,20 gram
Hangi ürün için hangi ayar?
- Bilezik ve yatırım takıları: 22 ayar — değerini korur, bozdurulması kolaydır.
- Günlük kolye, küpe ve yüzük: 14 ayar — sert yapısı sayesinde çizilme ve eğilmeye karşı dayanıklıdır.
- Pırlanta ve taşlı modeller: 14 veya 18 ayar — taşları güvenle tutar.
- Alyans: hem 14 hem 22 ayar tercih edilir; günlük kullanımda 14 ayar daha az aşınır.
Gerçek altın nasıl anlaşılır?
Altın takıların üzerinde ayarını gösteren bir ayar damgası (ör. 585, 750, 916 ya da 14K, 18K, 22K) bulunur. Mıknatıs veya ev tipi yöntemler kesin sonuç vermez; kesin tespit için kuyumculardaki ayar ölçüm cihazları (XRF) kullanılır. En güvenli yol, ürünü faturalı olarak güvenilir bir tedarikçiden almaktır.
Altın fiyatları neye göre değişir?
Türkiye’de gram altın fiyatı, uluslararası piyasadaki ons altın fiyatı (ABD doları cinsinden) ile dolar/TL kuru tarafından belirlenir. Bir ons 31,1035 gramdır; bu nedenle gram altın yaklaşık olarak ons fiyatı × dolar kuru ÷ 31,1035 formülüyle hesaplanır. Arz-talep dengesi, faiz kararları ve jeopolitik gelişmeler de fiyatları etkiler. Anlık fiyatları canlı altın fiyatları sayfamızdan takip edebilirsiniz.